ชื่อพืช
| ชื่อไทย |
มะกรูด
|
| ชื่อสามัญ/อังกฤษ |
Leech lime, Makrut lime, Mauritius papeda
|
|
|
ชื่อพื้นเมืองในประเทศอาเซียน
| ลำดับ | ชื่อประเทศอาเซียน | ชื่อท้องถิ่น |
|
|
ชื่อวิทยาศาสตร์
ชื่อวิทยาศาสตร์
|
Citrus hystrix DC.
|
| ชื่อวงศ์ Family |
Rutaceae
|
| ชื่อ Genus |
Citrus
|
| ชื่อ Species |
hystrix
|
| ชื่อผู้ค้นพบ |
DC.
|
| ชื่อ Subspecies |
|
| ชื่อผู้ค้นพบ |
|
| ชื่อ Varieties |
|
| ชื่อผู้ค้นพบ |
|
| ชื่อ CULTIVAR |
|
| ชื่อผู้ค้นพบ |
|
|
|
ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์ (Synonym)
| ลำดับ | ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์ |
| 1 | Citrus x aurantium var. saponacea Saff. |
| 2 | Citrus auraria Michel |
| 3 | Citrus auraria Michel |
| 4 | Citrus balincolong (Yu.Tanaka) Yu.Tanaka |
| 5 | Citrus x bergamia unguentaria M.Roem. |
|
|
เอกสารอ้างอิง
| ลำดับ | ชื่อเอกสารอ้างอิง |
| 1 | The Plant List Version 1.1. A genus and species. [Online]. Available from: http://www.theplantlist.org/ |
| 2 | เต็ม สมิตินันทน์. ชื่อพรรณไม้เมืองไทย เต็ม สมิตินันทน์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2557. กรุงเทพฯ: สำนักงานหอพรรณไม้ สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช; 2557. (828 หน้า) |
|
|
|
ชื่อตามตำราการแพทย์แผนไทย
|
|
|
|
| ชื่อท้องถิ่น |
โกร้ยเชียด(เขมร) มะกรูด(ทั่วไป) มะขุน มะขูด(ภาคเหนือ) มะขู(กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ส้มกรูด ส้มมั่วผี(ภาคใต้) หมากหูด(ภาคอีสาน)
|
|
|
ข้อมูลทั่วไป
| ลักษณะวิสัย |
ไม้ต้นขนาดเล็ก
|
| ลักษณะสมุนไพร พืช/สัตว์/แร่ธาตุ |
ไม้ต้น สูงได้ถึง 12 เมตร มีหนามแหลม ยาว 0.5-1.5 เซนติเมตร กิ่งขณะอ่อนค่อนข้างแบนและมักเป็นเหลี่ยม ใบ เป็นใบประกอบที่มีใบย่อยใบเดียว เรียงเวียน รูปไข่แกมรูปกลม ถึงรูปไข่แกมรูปขอบขนาน กว้าง 2-6 เซนติเมตร ยาว 3–15 เซนติเมตร ปลายแหลมหรือมน โคนมน ขอบหยัก เส้นกลางใบเห็นเด่นชัด เส้นแขนงใบเห็นไม่ชัดเจน แผ่นใบหนาและเป็นมัน มีจุดโปร่งแสง มีกลิ่นหอม ก้านใบส่วนล่างมีลักษณะเป็นก้านใบชัดเจนยาวประมาณ 5 มิลลิเมตร ส่วนเหนือขึ้นไปเป็นก้านใบที่มีครีบข้างลักษณะคล้ายแผ่นใบ รูปรี รูปไข่กลับถึงรูปหัวใจกลับแกมรูปขอบขนาน กว้าง 1-5 เซนติเมตร ยาว 1-8 เซนติเมตร ช่อดอก แบบช่อกระจะสั้น ออกที่ปลายกิ่งหรือตามง่ามใบ กลีบเลี้ยงเล็กมาก โคนติดกันคล้ายถ้วยที่มีขอบหยัก 4 แฉก ยาวประมาณ 1 มิลลิเมตร กลีบดอก 4-5 กลีบ สีขาวอมเหลือง รูปไข่ ถึงรูปไข่แกมรูปขอบขนาน กว้าง 3-5 มิลลิเมตร ยาว 0.7-1 เซนติเมตร ปลายแหลม เกสรเพศผู้มีจำนวนมาก ก้านชูอับเรณูยาว 3-6 มิลลิเมตร อับเรณูเล็กมาก รูปไข่ถึงรูปขอบขนาน รังไข่อยู่เหนือวงกลีบ มีหลายช่อง แต่ละช่องมีออวุลหลายเม็ด ก้านยอดเกสรเพศเมียเกลี้ยง ยาวประมาณ 1 มิลลิเมตร ยอดเกสรเพศเมียเป็นตุ่ม ผล แบบผลส้ม รูปรีถึงรูปค่อนข้างกลม กว้าง 5-7 เซนติเมตร ผิวเป็นมัน ขรุขระเป็นคลื่นและปุ่มนูน และมีต่อมน้ำมัน มีกลิ่นหอม ผลแก่สีเขียวเข้ม สุกสีเหลืองอมส้ม น้ำในผลมีรสเปรี้ยว (3, 4)
|
| ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์ |
พืชชนิดนี้เป็นพืชปลูกได้ทั่วไปในเอเชียตะวันออกและตะวันออกเฉียงใต้ (3, 4)
|
| พิกัดทางภูมิศาสตร์ |
|
|
|
|
|
สรรพคุณตามตำราไทย
| ส่วนที่ใช้ | สรรพคุณตามตำราไทย |
| เปลือก | เปลือกผิว ขับลมในลำไส้ แก้ลมวิเงเวียน แก้ลมท้องขึ้นอืดเฟ้อ ขับระดู แก้ในกองลมและเส้น หนาม แก้พิษฝีต่างๆ แก้ไข้ แก้ไข้พิษ ไข้กาฬ แก้ฝีประคำร้อย |
| ใบ | ขับลมในลำไส้ ผล แก้เสมหะในลำคอ ฟอกโลหิตระดู แก้น้ำลายเหนียว แก้โลหิตพิการ แก้ไอ แก้ปวดกระเพาะ แก้ปวดท้อง ช่วยผายลม ยาขับขี้เทา ถอนพิษสำแดง ทำให้ผิวงาม กำจัดเหา แก้สะอึก แก้ปวดศีราะ กระตุ้นให้เจริยอาหาร แก้เลือดออกตามไรฟัน บำรุงโลหิต |
| ราก | แก้ไข้ร้อนในกระหายน้ำ แก้ไข้กลับไข้ซ้ำ แก้ไข้ แก้หวัด แก้กำเดา กัดฟอกเสมหะ ฟอกประจำเดือน แก้กระษัย แก้สะอึก แก้ลมจุกเสียด แก้พิษฝีภายใน กระทุ้งพิษ |
| ไม่ระบุส่วนที่ใช้ | แก้รังแค |
| ไม่ระบุส่วนที่ใช้ | แก้เป็นลม หน้ามึดวิงเวียน แก้คอแห้ง แก้เหา ใช้ทาแผลสด ขับเสมหะ กัดฟอกเสมหะ |
|
|
สรรพคุณตามพื้นบ้าน
| ส่วนที่ใช้ | สรรพคุณตามตำราพื้นบ้าน |
|
|
สรรพคุณตามตำราแพทย์แผนจีน
| ส่วนที่ใช้ | สรรพคุณตามตำราแพทย์แผนจีน |
|
|
| รสตัวยาสมุนไพร |
รสขมเล็กน้อย
|
| ลักษณะเครื่องยา |
ใบมะกรูดพบทั้งที่เป็นใบสมบูรณ์และชิ้นส่วนของใบ สีน้ำตาลแกมสีเขียวหรือสีน้ำตาล ก้านใบรูปไข่กลับกว้าง 1-4.5 เซนติเมตร ยาว 1-8 เซนติเมตร แผ่นใบรูปไข่กว้าง 2.5-6 เซนติเมตร ยาว 3-15 เซนติเมตร ส่วนปลายใบป้านหรือเว้าบุ๋มหรือเว้าตื้นเล็กน้อย ขอบใบเป็นคลื่น กลิ่นหอมเฉพาะ รสขมเล็กน้อย (1)
|
| ข้อมูลตัวอย่างเครื่องยา |
|
|
|
พื้นที่ส่งเสริมการปลูกสมุนไพร
| ลำดับ | บริเวณที่ปลูก | จำนวน | กลุ่มผู้ปลูก | จังหวัด | อำเภอ | ตำบล |
|
|
|
พื้นที่เหมาะสมในการปลูกในประเทศไทย
|
|
|
การคัดเลือกพันธุ์(พันธุ์ที่นิยมปลูกในประเทศไทย)
|
|
|
การขยายพันธุ์
|
|
|
การปลูก/สภาพแวดล้อมที่เหมาะสมในการปลูก
|
|
|
การปฏิบัติดูแลรักษา
|
|
|
การเก็บเกี่ยวและการปฏิบัติหลังเก็บเกี่ยว
|
|
|
การจำหน่าย
|
|
|
|
|
องค์ประกอบทางเคมี
|
ใบมะกรูดมีน้ำมันระเหยง่าย (volatile oil) ที่ประกอบด้วย (-)-(เอส)-ซิโทรเนลลาล [(-)-(S)-citronellal], ซิโทรเนลลอล (citronellol) และซิโทรเนลลอล แอซีเทต (citronellol acetate) เป็นส่วนประกอบหลัก นอกจากนี้ พบแอลฟา-ไพนีน (a-pinene), บีตา-ไพนีน (b-pinene), แอลฟา-เฟลแลนดรีน (a-phellandrene), เนรอล (nerol), ไลโมนีน (limonene), แอลฟา-เทอพินีน (a-terpinene), แกมมา-เทอพินีน (g-terpinene), ไซมีน (cymene), ไลนาลูล (linalool), แอลคาลอยด์กลุ่มอินโดล (indole alkaloids), รูทิน (rutin), เฮสเพอริดิน (hesperidin), ไดออสมิน (diosmin) เป็นต้น (1, 5)
|
|
|
ภาพประกอบสมุนไพร
| ชื่อไฟล์ | ประเภทของภาพ | ภาพสมุนไพร | Download |
|
|
|
การใช้ประโยชน์ด้านอื่นๆ
|
|
|
ข้อมูลอื่น/หมายเหตุ
|
ต้านบิด ทำให้แท้ง ต้านการฝังตัวของตัวอ่อนที่ผนังมดลูก ส่วนผสมในยาคลายกล้ามเนื้อมดลูก และกระตุ้นมดลูก ลดความดันโลหิต ต้านมะเร็ง ต้านเชื้อแบคทีเรียน ฆ่าเห็บ ไล่แมลง ต้านเชื้อรา ฆ่าด้วง ไล่ยุง ฆ่าเห่า ต้านการก่อกลายพันธุ์
|
|
|
|
เอกสารอ้างอิง
| ลำดับ | ชื่อเอกสารอ้างอิง |
| 1 | อัญชลี จูฑะพุทธิ,พรทิพย์ เติมวิเศษ,เบญจมา บุญเติม .ยาสมุนไพรที่ใช้ในสาธารณสุขมูลฐานในอาเซียน ,โรงพิมพ์องค์การสงเคราะห์ทหารผ่านศึก.2557 |
| 2 | นันทวัน บุณยะประภัศร,อรนุช โชคชัยเจริญพร .บรรณาธิการ.สมุนไพรพื้นบ้าน(3).กรุงเทพฯ : บริษัทประชาชน จำกัด 2542 |
| 3 | Thai Herbal Pharmacopoeia. Vol II. Nonthaburi: Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health. 2000. p. 37-45. |
| 4 | Backer CA, Bakhuizen van den Brink RC. Euphorbiaceae. Flora of Java. Vol. 2. Groningen (The Netherlands): N.V.P. Noordhoff, 1965. p. 107-8. |
| 5 | Stone BC. In: Dassanayake MD, Forsberg FR, editors. A Revised Handbook to the Flora of Ceylon. Vol. 5. Rotterdam: A.A. Balkema. p. 432-3. |
| 6 | Gernot Katzer’s Spice Pages. Kaffir Lime. 1998; [6 screens]. Available at: URL: http:// www-ang.kfunigraz.ac.at/katzer/engl/Citr_hys.html Accessed April 22, 2005. |
| 7 | Jaswir I, Hassan TH, Said MZ. Antioxidative behaviour of Malaysian plant extracts in model and food oil systems. Asia Pac J Clin Nutr. 2004;13(Suppl):S72. |
| 8 | Nanasombat S, Lohasupthawee P. Antibacterial activity of crude ethanolic extracts and essential oils of spices against salmonellae and other enterobacteria. KMITL Sci Tech J. 2005;5(3):527-38. |
| 9 | Tawatsin A, Wratten SD, Scott RR, Thavara U, Techadamrongsin Y. Repellency of volatile oils from plants against three mosquito vectors. J Vector Ecol. 2001;26(1):76-82. |
| 10 | ส่วนพฤกษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์. ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ : บริษัท ประชาชน จำกัด. 2544. หน้า 131. |
|
|
|
|