คลังความรู้

ข้อมูล Monograph

ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์ (Synonym)

ลำดับ	ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์
1	Mimosa concinna Willd.


ชื่ออื่น	ฝักส้มขอน, ฝักเอกราช (1, 2, 3)

ลักษณะพืช	ไม้เถาเนื้อแข็ง หรือไม้พุ่มรอเลื้อย มีหนามตามลำต้น กิ่ง ก้านและใบ ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนกสองชั้นปลายคู่ เรียงเวียน หูใบ รูปหัวใจ กว้าง 1-6 มิลลิเมตร ยาว 3-8 มิลลิเมตร ร่วงง่าย ก้านใบยาว 1.5-5.5 เซนติเมตร มีต่อมที่บริเวณกลางก้านใบ แกนกลางใบยาว 6-16 เซนติเมตร มีช่อใบย่อยเรียงตรงข้าม 5-10 คู่ ช่อใบย่อยยาว 2-9 เซนติเมตร มักมีต่อมที่บริเวณคู่ช่อใบย่อยคู่ที่ 1-3 จากปลาย ในช่อใบย่อยมีใบย่อยเรียงตรงข้าม 10-35 คู่ ใบย่อยรูปขอบขนานแคบ กว้าง 0.8-4 มิลลิเมตร ยาว 0.3-1.2 เซนติเมตร ปลายมนหรือแหลมมีติ่ง โคนตัดเบี้ยว ขอบเรียบ และมีขน ไม่มีก้านใบย่อย ช่อดอก แบบช่อกระจุกแน่น ออกตามซอกใบหรือปลายกิ่ง ดอก ขนาดเล็ก สีนวล มีใบประดับเล็กมาก กลีบเลี้ยงโคนติดกันเป็นหลอดยาว 2-3 มิลลิเมตร ปลายหยักแฉกเล็กๆ 5 แฉก กลีบดอกโคนติดกันเป็นหลอดยาว 3-4 มิลลิเมตร ปลายแยกเป็นกลีบ 5 กลีบ รูปไข่ ยาวได้ถึง 1 มิลลิเมตร เกสรเพศผู้จำนวนมาก ก้านชูอับเรณูยาวพ้นกลีบดอกมาก อับเรณูเล็กมาก ก้านเกสรเพศเมียยาว 1-1.5 มิลลิเมตร รังไข่เหนือวงกลีบ รูปขอบขนานยาว 0.8-1.5 มิลลิเมตร ผนังแนบชิดตามขวางมีหลายช่อง แต่ละช่องมีออวุล 1 เม็ด ผล แบบผลแห้งแตก เป็นฝักแบน รูปขอบขนาน กว้าง 1.5-2.7 เซนติเมตร ยาว 10-15 เซนติเมตร ขอบเป็นคลื่น ผิวย่นเมื่อแห้ง สีน้ำตาลคล้ำ เมล็ด รูปรีถึงรูปกลม กว้าง 4.5-8 มิลลิเมตร ยาว 0.6-1.1 เซนติเมตร (1-3)
ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์	พืชชนิดนี้มีเขตการกระจายพันธุ์ตามเขตร้อนในเอเชีย พบได้ทุกภาคของประเทศไทย ตามป่าละเมาะ ป่าเต็งรัง ป่าผสม และป่าดิบแล้งโปร่ง บนพื้นที่ราบต่ำถึงที่สูง เหนือระดับน้ำทะเลประมาณ 1,400 เมตร (1-3)
ลักษณะเครื่องยา	ฝักส้มป่อยเป็นฝักแห้งแบน มีทั้งที่เป็นฝักสมบูรณ์ หรือชิ้นส่วนของฝักที่หักเป็นท่อน ฝักสมบูรณ์มีขนาดกว้าง 1-2 เซนติเมตร ยาวได้ถึง 15 เซนติเมตร สีน้ำตาลแดงถึงดำ ผิวย่น เป็นลอน ป่องบริเวณที่มีเมล็ด ขอบเป็นคลื่น ภายในมีสีน้ำตาลอ่อน มีเมล็ดสีน้ำตาลดำ รสเปรี้ยว กลิ่นคล้ายบ๊วยแห้ง

ข้อมูลภาพประกอบ

ชื่อไฟล์	ประเภทของภาพ	Download
ส้มป่อย-ฝัก1.jpg	ภาพประกอบ	download
ส้มป่อย-ฝัก2.jpg	ภาพประกอบ	download
ส้มป่อย-ฝัก 3.jpg	ภาพประกอบ	download


ข้อบ่งใช้	ตำราสรรพคุณยาไทยว่า ฝักส้มป่อยมีรสเปรี้ยว ใช้ต้มน้ำดื่ม หรือบดกินเป็นยาถ่าย ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ไข้จับสั่น แก้น้ำลายเหนียว ทำให้อาเจียน ตำพอก หรือชุบสำลีปิดแผลโรคผิวหนัง (3, 4, 8) ฝักใช้สระผม (5)
ขนาดและวิธีใช้	-
ข้อห้ามใช้	-
คำเตือน	1. คนไทยเชื่อว่าน้ำแช่ฝักและใบส้มป่อยเป็นสิริมงคล ใช้เป็นน้ำพระพุทธมนต์ ใช้สระผม (6, 13) 2. ตำราแพทย์แผนไทยว่า ใช้ฝักส้มป่อย 1 ส่วน ผสมกับน้ำ 4 ส่วน จะทำให้ผมดกและชำระรังแคได้ดี (13)
ข้อควรระวัง	-
หมายเหตุ	1. คนไทยเชื่อว่าน้ำแช่ฝักและใบส้มป่อยเป็นสิริมงคล ใช้เป็นน้ำพระพุทธมนต์ ใช้สระผม (6, 13) 2. ตำราแพทย์แผนไทยว่า ใช้ฝักส้มป่อย 1 ส่วน ผสมกับน้ำ 4 ส่วน จะทำให้ผมดกและชำระรังแคได้ดี (13)

ข้อมูลเอกสารอ้างอิง

ลำดับ

ชื่อเอกสารอ้างอิง

Nielsen IC. Leguminosae-Mimosoideae. In: Smitinand T, Larsen K, editors. Flora of Thailand. Vol. 4(2). Bangkok: The Royal Forest Department. 1985. p. 198-200.

ส่วนพฤกษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2544. กรุงเทพฯ : บริษัทประชาชน จำกัด. 2544. หน้า 3.

Nielsen IC. Legumineuses-Mimosoides. Flore du Cambodge du Laos et du Viet-Nam. No. 19. Museum National D” Histoire Naturelle, Paris. 1981. p. 58-61.

Backer CA, Bakhuizen van den Brink RC. Mimosaceae. Flora of Java. Vol. 1. Groningen (The Netherlands): N.V.P. Noordhoff, 1963. p. 556.

สมาคมโรงเรียนแพทย์แพทย์แผนโบราณ สำนักวัดพระเชตุพนฯ. ประมวลสรรพคุณยาไทย (ภาคสาม). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์อำพลพิทยา, ๒๕๑๒. หน้า ๒๔๖-๗.

พเยาว์ เหมือนวงษ์ญาติ. คู่มือการใช้สมุนไพร. พิมพ์ครั้งที่ ๕. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์เมดิคัลมีเดีย, ๒๕๓๔. หน้า ๒๕๙.

เสงี่ยม พงษ์บุญรอด. ไม้เทศเมืองไทย สรรพคุณยาเทศและยาไทย. กรุงเทพฯ: เกษมบรรณกิจ, ๒๕๒๒. หน้า ๕๔๗.

วุฒิ วุฒิธรรมเวช. สารานุกรมสมุนไพร. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์, ๒๕๔๐. หน้า ๔๒๒.

Varshney IP, Pal R. Study of saponins and oligosaccharides from Acacia concinna D.C. pods. J Indian Chem Soc. 1976;53(2):153-5.

Tezuka Y, Honda K, Banskota AH, Thet MM, Kadota S. Kimoonosides A-C, three new cytotoxic saponins from the fruits of Acacia concinna, a medicinal plant collected in Myanmar. J Nat Prod. 2000;63:1658-64.

จำนวนคนเข้าใช้งาน

คน

โมบายแอปพลิเคชัน ดาวน์โหลดได้แล้ววันนี้	สามารถติดต่อเราผ่าน Line ได้แล้ววันนี้	ติดตาม กรมการแพทย์แผนไทยฯ ผ่านทางโซเชียลมีเดียได้ที่
			กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เลขที่ 88/23 หมู่ 4 ถนนติวานนท์ ต.ตลาดขวัญ อ.เมือง จ.นนทบุรี 11000 E-mail : iettcm.dtam@gmail.com โทรศัพท์ : (+66) 0-2591-7007 โทรสาร : (+66) 0-2591-7007
			Ⓒ สงวนลิขสิทธิ์ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก Copyright Ⓒ 2015 Department of Thai Traditional and Alternative Medicine หน่วยงานหลัก: กองวิชาการและแผนงาน โดย กลุ่มงานวิชาการและคลังความรู้ (วค.)

คลังความรู้
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
Department of Thai Traditional and Alternative Medicine

คลังความรู้

ชื่อวิทยาศาสตร์