คลังความรู้

ข้อมูล Monograph

ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์ (Synonym)

ลำดับ	ชื่อพ้องทางวิทยาศาสตร์
1	Amomum curcuma Jacq.
2	Curcuma domestica Valeton
3	Curcuma rotunda L.


ชื่ออื่น	ขมิ้น, ขมิ้นแกง, ขมิ้นหยวก, ขมิ้นหัว, ขี้มิ้น, หมิ้น, common turmeric, tumeric, yellow root (2-4)

ลักษณะพืช	ไม้ล้มลุกอายุหลายปี เหง้าหลักรูปไข่ หรือรูปไข่แกมรูปรี (บางครั้งเรียกเหง้าหลักว่า หัว) แตกแขนงในแนวระนาบ แต่ละแขนงมักแตกย่อยต่อไปได้อีก 1-2 ครั้ง เหง้าแขนงรูปคล้ายทรงกระบอกหรือคล้ายนิ้วมือ ตรงหรือโค้งเล็กน้อย (บางครั้งเรียกเหง้าแขนงว่า แง่ง) เนื้อเหง้าสีส้ม และมีกลิ่นเฉพาะ ลำต้นเหนือดินเป็นลำต้นเทียมที่มีกาบใบเรียงซ้อนอัดแน่นสูงได้ถึง 1 เมตร หรือมากกว่า มีใบ 6-10 ใบต่อต้น ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงสลับถี่ กาบใบยาว 40-60 เซนติเมตร รูปรีหรือรูปรีแกมรูปขอบขนาน กว้าง 10-20 เซนติเมตร ยาว 30-70 เซนติเมตร ปลายแหลมถึงเรียวแหลม โคนใบสอบแคบหรือมน ขอบเรียบ ช่อดอก แบบช่อเชิงลด ออกตามปลายต้นหรือระหว่างกาบใบ ก้านช่อดอกโดด ยาว 10-20 เซนติเมตร ช่อดอกรูปทรงกระบอก กว้าง 5-9 เซนติเมตร ยาว 10-20 เซนติเมตร มีใบประดับจำนวนมาก รูปรีแกมรูปขอบขนาน เรียงเวียนถี่รอบแกนช่อดอก ใบประดับที่อยู่บริเวณโคนช่อดอกสีเขียวอ่อนหรือสีขาวแกมสีเขียว กว้าง 2-3 เซนติเมตร ยาว 5-6 เซนติเมตร ขอบโคนใบประดับประกบติดกับใบประดับที่อยู่ใกล้เคียงและติดกับแกนช่อดอกเกิดเป็นซอกคล้ายกระเปาะ ใบประดับที่อยู่บริเวณปลายช่อดอกสีขาวแกมสีเขียวอ่อน ปลายมีแถบสีเขียวอ่อน โคนไม่ประกบติดกันเป็นกระเปาะ ดอก ออกในซอกกระเปาะใบประดับซอกละ 3-5 ดอก ดอกทยอยบาน กลีบเลี้ยงสีขาวใส โคนเชื่อมติดกันเป็นหลอด ยาว 0.8-1.2 เซนติเมตร ปลายหยักเป็น 3 ซี่ ไม่เท่ากัน กลีบดอกสีขาว โคนติดกันเป็นหลอดยาวได้ถึง 3 เซนติเมตร ปลายผายและแยกเป็น 3 แฉก รูปสามเหลี่ยม ยาว 1-1.5 เซนติเมตร แฉกกลางใหญ่กว่า ปลายเป็นติ่ง เกสรเพศผู้เป็นหมันคล้ายกลีบดอกมี 3 กลีบ กลีบข้างขนาดเล็กกว่ากลีบปาก รูปรีแกมรูปขอบขนาน สีเหลืองอ่อน กลีบปากรูปไข่กลับ ยาว 1.2-2 เซนติเมตร สีเหลืองอ่อน มีแถบสีเหลืองเข้มบริเวณกลางกลีบ เกสรเพศผู้ที่สมบูรณ์มี 1 อัน ก้านสั้นมาก อับเรณูเล็กเรียว มีจะงอยโอบรอบก้านเกสรเพศเมียที่โคน รังไข่ใต้วงกลีบมี 3 ช่อง ผล กลมหรือรี แต่มักไม่ติดผล เมล็ด มีเยื่อหุ้ม (1, 3, 5, 6)
ถิ่นกำเนิดและการกระจายพันธุ์	พืชชนิดนี้มีถิ่นกำเนิดในประเทศแถบเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไม่ปรากฏหลักฐานที่ชัดเจนเกี่ยวกับแหล่งธรรมชาติในสภาพพืชป่า ปัจจุบันมีเขตการกระจายพันธุ์ทั่วไปในภูมิภาคที่มีอากาศร้อนหรือร้อนชื้นทั่วโลก แหล่งที่ปลูกขมิ้นชันเป็นการค้าขนาดใหญ่ของโลกคือ อินเดีย มีแหล่งอื่นบ้างแถบเอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (3)
ลักษณะเครื่องยา	ขมิ้นชันเป็นเหง้าหลัก (หัว) รูปไข่ รูปขอบขนาน หรือรูปรี เหง้าแขนง (แง่ง) รูปทรงกระบอก สั้น แตกแขนง ยาว 2-5 เซนติเมตร หนา 1-2 เซนติเมตร ภายนอกสีเหลืองถึงสีน้ำตาลแกมสีเหลือง มีวงรอบตามขวาง ผิวมักมีรอยย่นตามยาว มักมีแขนงเป็นปุ่มเล็ก สั้น หรือมีรอยแผลเป็นรูปวงกลมที่เกิดจากปุ่มนั้นหักหรือหลุดไป เนื้อในสีเหลืองส้มถึงสีส้ม เป็นมัน ด้านตัดขวางมีรอยวงแหวนแยกชั้นสตีล (stele) ออกจากชั้นคอร์เทกซ์ (cortex) (1, 7)

ข้อมูลภาพประกอบ

ชื่อไฟล์	ประเภทของภาพ	Download
24-khamin chan-1.jpg	ภาพประกอบ	download
24-khamin chan-2.jpg	ภาพประกอบ	download
24-khamin chan-3.jpg	ภาพประกอบ	download


ข้อบ่งใช้	แก้จุกเสียด แน่นท้อง อาหารไม่ย่อย (3, 13) ตำรายาสรรพคุณยาไทยว่าขมิ้นชัน มีรสเผ็ดร้อน บำรุงธาตุ ฟอกโลหิต แก้พิษโลหิตแลลม แก้เสมหะ แก้ไข้ทั้งปวง แก้ผดผื่นคัน แก้โรคผิวหนัง แก้บาดแผลและทำให้ฟกบวมยุบลง (7, 14) ข้อมูลจากการศึกษาวิจัยพรีคลินิกพบว่าขมิ้นชันมีฤทธิ์ลดคอเลสเตอรอลในเลือด (15-19) ลดการบีบตัวของลำไส้ (20-22) ต้านฮีสทามีน (23) ต้านเชื้อแบคทีเรีย (24, 25) ต้านเชื้อรา (26) ยับยั้งการเป็นพิษต่อตับ (27) ต้านมะเร็ง (28-30) ขับน้ำดี (21, 27, 31-35) ใช้ภายนอกรักษาบาดแผล (36) ข้อมูลจากการศึกษาทางคลินิกในคนพบว่าขมิ้นชันมีฤทธิ์ลดอาการจุกเสียด แน่นท้อง (37) ลดการอักเสบ (27, 38) รักษาอาการท้องเสีย (39) ลดความเครียดออกซิเดชัน (oxidative stress) ในผู้ป่วยธาลัสซิเมีย (40) รักษาสิว (41)
ขนาดและวิธีใช้	ผงขมิ้นชันขนาด 1.5-4 กรัมต่อวัน โดยแบ่งให้วันละ 3-4 ครั้ง หลังอาหาร และก่อนนอน (3, 13)
ข้อห้ามใช้	ห้ามใช้ในผู้ป่วยที่มีการอุดตันของท่อน้ำดี หรือผู้ที่แพ้ขมิ้นชัน (2, 3)
คำเตือน
ข้อควรระวัง	ควรใช้ด้วยความระมัดระวังในผู้ป่วยที่เป็นนิ่วในถุงน้ำดี สตรีระหว่างตั้งครรภ์ หรือสตรีที่ให้นมบุตร หากจะใช้ขมิ้นชันต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์ (2, 3)
หมายเหตุ	1.มีรายงานการวิจัยว่าขมิ้นชันมีฤทธิ์ในการรักษาแผลในกระเพาะอาหารได้ (42) แต่มีรายงานว่าการใช้ขมิ้นชันหรือสารเคอร์คิวมินในขนาดสูงในสัตว์ทดลองอาจทำให้เกิดแผลในกระเพาะอาหารได้เช่นกัน (43, 44) 2. ควรเก็บขมิ้นชันในภาชนะปิดสนิท ป้องกันแสงและความชื้น และให้นำออกมาผึ่งลมให้แห้งทุก 2-3 เดือน (2)

ข้อมูลเอกสารอ้างอิง

ลำดับ

ชื่อเอกสารอ้างอิง

Thai Herbal Pharmacopoeia. Vol. I. Nonthaburi: Department of Medical Sciences, Ministry of Public Health. 1995. p. 38-44.

WHO Monographs on Selected Medicinal Plants. Vol. I. Geneva: World Health Organization. 1999. p. 115-24.

สถาบันวิจัยสมุนไพร กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. มาตรฐานสมุนไพรไทย ขมิ้นชัน. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์บ้านสวนศิลป์. 2544. หน้า 23-26, 58, 59.

ส่วนพฤษศาสตร์ป่าไม้ สำนักวิชาการป่าไม้ กรมป่าไม้. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันทน์. ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. กรุงเทพฯ : บริษัท ประชาชน จำกัด. 2544. หน้า 160.

Burtt BL, Smith RM. Zingiberaceae. A revised handbook to the Flora of Ceylon. Vol. 4. Rotterdam (Netherlands): AA Balkema. 1983. p. 499-501.

Wu D, Larsen K. Zingiberaceae. In: Wu ZY, Raven PH. editors. Flora of China. Vol. 24. Beijing: Science Press. 2005. p. 361.

ชยันต์ พิเชียรสุนทร, แม้นมาศ ชวลิต, วิเชียร จีรวงส์. คำอธิบายตำราพระโอสถพระนารายณ์ ฉบับเฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษามหาราชา 5 ธันวาคม พุทธศักราช 2542. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์อมรินทร์ และมูลนิธิภูมิปัญญา. 2548. หน้า 260-2.

Evans WC. Trease and Evans’ pharmacognosy. 14th ed. London: WB Saunders Company Ltd. 1996. p. 438.

Grainger NG, Wichtl M, editors. Herbal drugs and phytopharmaceuticals. Stuttgart: CRC Press. 1994. p. 173-5.

Braga ME, Leal PF, Carvalho JE, Meireles MA. Comparison of yield, composition, and antioxidant activity of turmeric (Curcuma longa L.) extracts obtained using various techniques. J Agric Food Chem. 2003; 51(22):6604-11.

จำนวนคนเข้าใช้งาน

คน

โมบายแอปพลิเคชัน ดาวน์โหลดได้แล้ววันนี้	สามารถติดต่อเราผ่าน Line ได้แล้ววันนี้	ติดตาม กรมการแพทย์แผนไทยฯ ผ่านทางโซเชียลมีเดียได้ที่
			กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก เลขที่ 88/23 หมู่ 4 ถนนติวานนท์ ต.ตลาดขวัญ อ.เมือง จ.นนทบุรี 11000 E-mail : iettcm.dtam@gmail.com โทรศัพท์ : (+66) 0-2591-7007 โทรสาร : (+66) 0-2591-7007
			Ⓒ สงวนลิขสิทธิ์ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก Copyright Ⓒ 2015 Department of Thai Traditional and Alternative Medicine หน่วยงานหลัก: กองวิชาการและแผนงาน โดย กลุ่มงานวิชาการและคลังความรู้ (วค.)

คลังความรู้
กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
Department of Thai Traditional and Alternative Medicine

คลังความรู้

ชื่อวิทยาศาสตร์